Смртта на 85 годишниот поранешен командант на Војската на Република Српска, Ратко Младиќ, повторно ги извади на површина длабоките поделби во Босна и Херцеговина. Додека жртвите и нивните семејства потсетуваат дека смртта не ги брише злосторствата за кои беше осуден, дел од политичарите во Република Српска и понатаму го претставуваат како херој и патриот.
„Ратко Младиќ зад себе остави голем товар за генерациите од народот од кој потекнува“, изјави Шехида Абдурахмановиќ, членка на Управниот одбор на Здружението „Мајки на енклавите Сребреница и Жепа“ за балканскиот сервис на Радио Слободна Европа.
Младиќ, кого меѓународните медиуми го нарекуваа и „балкански касап“, како еден од главните одговорни за воените злосторства и геноцидот за време на војната во Босна, во 2017 година беше осуден пред Хашкиот трибунал на доживотен затвор. Во четирите воени години во Босна и Херцеговина беа убиени околу 100.000 луѓе, а 2,2 милиони беа протерани.
Сопругот на Абдурахмановиќ бил меѓу првите цивилни жртви во Сребреница, уште во 1992 година. Таа вели дека особено не може да го разбере долгогодишното негирање на геноцидот од страна на Младиќ.
„Не можам да ги разберам ни оние што го величаат, кои сакаа да го извлечат сега од ќелијата за да умре во Србија, како од некои хумани причини“, рече Абдурахмановиќ.
Од здружението порачаа дека со смртта на Младиќ не завршува и одговорноста за злосторствата за кои е осуден.
„Сеќавањето на жртвите мора да го надживее и него и секоја политика што се обидуваше да го оправда или релативизира она што меѓународните судови го утврдија како факти“, се наведува во соопштението.
Како негово наследство, здружението ги наведува жртвите, масовните гробници, логорите, протераните луѓе, разорените животи и пресудите на меѓународните судови.
„Ратко Младиќ беше производ на воена, политичка и институционална структура која му овозможи со години да делува, а по војната и долго да ја избегнува правдата“, се оценува во соопштението.
Од „Мајки на енклавите Сребреница и Жепа“ истовремено порачаа дека во анализата на неговото наследство мора да се зборува и за политичкиот систем кој го создал, поддржувал и штител, како и за улогата на Белград.
Додик: Смртта на Младиќ може да се смета за „убиство“
Од Република Српска пристигнаа сосема поинакви пораки. Српската членка на Претседателството на БиХ, Жељка Цвијановиќ, изјави дека Младиќ ќе остане запаметен како командант кој „во најтешкиот период“ застанал на чело на Војската на Република Српска.
Таа оцени и дека е „тешко да се избегне впечатокот“ оти неговата смрт, меѓу другото, е поврзана со тоа што не му било дозволено лекување во Србија. Лидерот на СНСД и поранешен претседател на Република Српска, Милорад Додик, напиша дека смртта на Младиќ кај голем дел од луѓето во Република Српска повторно ги оживува сеќавањата на времето кога се „кршеле историјата, слободата и опстанокот на српскиот народ“.
„Затоа емоцијата што ја чувствува нашиот народ останува посилна од сите обиди да се избрише она што луѓето го носат во своето помнење“, наведе Додик на мрежата X.
Претходно, во изјава за ТВ Информер, Додик смртта на Младиќ ја нарече „убиство“, тврдејќи дека неговата здравствена состојба била очигледно тешка. Додик изјави дека задржувањето на Младиќ во притвор и покрај неговата тешка здравствена состојба било нехумано и оцени дека со подобра медицинска грижа тој можел да живее подолго. За ваквото тврдење засега нема докази, а Меѓународниот резидуален механизам за кривични судови соопшти дека е наредена целосна истрага за околностите под кои Младиќ починал.
Тој додаде дека Младиќ бил командант на Војската на Република Српска во борбата за слобода на српскиот народ, „без оглед на тоа што, измислувајќи колективна одговорност, и него го ставија во приказната за одговорност за одредени настани“.
Претседателот на Народното собрание на Република Српска, Ненад Стевандиќ, пак, оцени дека Хашкиот трибунал ја „забрзал“ смртта на Младиќ со одлуката да не му биде дозволено лекување во Србија.
Министерот за надворешна трговија и економски односи на БиХ и функционер на СНСД, Сташа Кошарац, го опиша Младиќ како „патриот, авторитет и човек чие присуство во најтешките времиња на нашиот народ му даваше сила и охрабрување“.
„Генералот Младиќ беше, е и ќе остане мој командант“, напиша Кошарац на Инстаграм.
Слична порака испрати и градоначалникот на Бања Лука, Драшко Станивуковиќ, кој оцени дека „Младиќ останува човек чие име е длабоко запишано во нашата историја“.
„Чоек кој, како што многумина го помнат, најтешките моменти на својот народ ги носеше на своите плеќи, кој за својот народ поднесуваше жртва и чие дело и име ќе продолжат да живеат“, наведе Станивуковиќ на мрежата X.
Градоначалникот на Лакташи и потпретседател на СНСД, Мирослав Бојиќ, отиде чекор понатаму. Тој најави дека на седницата на градското собрание на 21 септември ќе предложи една од новите улици да биде именувана по „великанот“ Ратко Младиќ.
Во Бања Лука беше одржан и помен за Младиќ во Храмот на Христос Спасителот. Меѓу стотината присутни беше и Милорад Додик.
Сараево: „црни букви“ во историјата
Во Сараево реакциите беа остро спротивставени на оние од Бања Лука. Претседавачот со Претседателството на БиХ, Денис Беќировиќ, порача дека „воениот злосторник Ратко Младиќ останува запишан со црни букви во историјата на БиХ, Европа и светот“.
„Правосилната пресуда на Хашкиот трибунал засекогаш го сврсти овој воен злосторник меѓу најбруталните убијци на 20-тиот век“, напиша Беќировиќ.
Министерот за одбрана на БиХ, Зукан Хелез, оцени дека починал човек кој зад себе оставил масовни гробници и илјадници уништени животи, додавајќи дека смртта не значи и прошка.
Лидерот на Партијата за демократска акција, Бакир Изетбеговиќ, порача дека Младиќ ќе остане запаметен онака како што е утврдено со правосилната пресуда во Хаг.
Еве го преводот на новоизбраниот дел на македонски јазик:
„Правосилната пресуда на Хашкиот трибунал, судот на Обединетите нации, засекогаш го сврсти овој воен злосторник и судски меѓу најбруталните убијци на 20-тиот век“, напиша Беќировиќ на Инстаграм.
Министерот за одбрана на БиХ, Зукан Хелез, напиша на Фејсбук дека почина човек кој зад себе ги остави Сребреница, Сараево, масовните гробници и илјадници уништени животи.
„Со смртта не доаѓа прошка. Не се бришат масовните гробници. Не се враќаат убиените деца. Не се враќаат татковците, мајките, браќата и сестрите. Останува само срамот, пресудата и крвавиот траг на злосторството“, наведе Хелез, користејќи и погрдни пораки во објавата.
Претседателот на Партијата за демократска акција (СДА), Бакир Изетбеговиќ, изјави дека Младиќ ќе остане запаметен онолку колку што го дефинираше правосилната пресуда на Меѓународниот суд во Хаг.
„Смртта на Младиќ е уште еден момент во кој мораме да одлучиме што ќе паметиме и, уште поважно, што никогаш нема да дозволиме да биде заборавено“, наведе тој.
За што беше осуден Младиќ?
Младиќ беше осуден на доживотен затвор пред Хашкиот трибунал, откако беше прогласен за виновен за геноцидот во Сребреница, прогон и присилно преместување на населението, тероризирање на цивилите за време на опсадата на Сараево и земање припадници на мировните сили на Обединетите нации како заложници.
Во 2021 година беше осуден по 10 од вкупно 11 точки од обвинението за воени злосторства и злосторства против човечноста. Судот утврди дека Младиќ е одговорен за геноцидот врз околу 8.000 Бошњаци во Сребреница, која во тој период беше прогласена за заштитена зона на ОН.
Тој беше прогласен за виновен и за учество во здружен злосторнички потфат чија цел била трајно отстранување на босанските Муслимани и Хрвати преку прогон, истребување, убиства, присилно преместување и депортација.
Во однос на Сараево, судот утврди негова одговорност во здружен злосторнички потфат за ширење терор меѓу цивилното население преку снајперско дејствување и гранатирање. Тој беше прогласен за виновен и за земање заложници од редовите на ОН со цел да се спречат воздушните напади на НАТО. Младиќ беше ослободен од обвинението за геноцид во шест општини во БиХ во 1992 година – Приједор, Сански Мост, Клуч, Котор Варош, Фоча и Власеница.
Реакции од Црна Гора и Србија
Во Црна Гора, претседателот на Собранието, Андрија Мандиќ, објави дека во свое име и во име на партијата Нова српска демократија му изразил сочувство на синот на Младиќ.
Во Белград сè уште без официјална реакција. Во Србија се огласи Амбасадата на Русија, изразувајќи сочувство до семејството на Младиќ. Државните функционери на Србија сè уште не се огласиле официјално, но градоначалникот на Белград, Александар Шапиќ, напиша: „Почивај во мир, генерале. Нека ти е вечна слава и благодарност“.
Во Србија, каде што Младиќ со години ужива поддршка кај дел од јавноста и политичкиот спектар, сè уште нема официјална реакција од државниот врв.
Се огласи Амбасадата на Русија, која изрази сочувство до семејството на Младиќ.
Градоначалникот на Белград, Александар Шапиќ, меѓутоа, на социјалните мрежи напиша „Почивај во мир, генерале. Нека ти е вечна слава и благодарност“. Реакциите на опозицијата во Србија зависат од тоа од кој политички спектар доаѓаат партиите.
