Четворица српски бизнисмени со блиски врски до актуелната власт во земјата се именувани во барање за американски санкции, поднесено до државниот секретар Марко Рубио од страна на републиканскиот конгресмен Џо Вилсон. Предложените санкции ги таргетираат Иван Бошњак и Стојан Вујко од „Милениум тим“ (Millennium Team), Давор Мацура од „Алта банка“ (Alta Bank) и Жељко Митровиќ, сопственик на телевизијата „Пинк“ (Pink TV), известува Радио Слободна Европа.
Според барањето поднесено на 14 октомври и содржано во писмо во кое РСЕ имало увид, се бара овие четворица мажи да бидат спречени да патуваат во Соединетите Држави и да пристапат до американскиот финансиски систем.Вилсон му го адресирал писмото на Рубио во својство на копретседавач со Комисијата за безбедност и соработка во Европа, позната и како Хелсиншка комисија на САД.
Писмото ги обвинува овие четворица мажи дека користат јавни ресурси за лична корист и ги опишува како соработници на Александар Вучиќ, поранешниот претседател на Србија и доминантна политичка фигура повеќе од една деценија.
„Тие го одржуваат неговиот корумпиран режим, работеа на поткопување на американските интереси во земјата и регионот и се активно вклучени во местењето на изборите на 25 октомври“, се вели во писмото, мислејќи на претстојните парламентарни избори во Србија.
„Милениум тим“ и „Алта банка“ ги отфрлија обвинувањата во одговорите за Радио Слободна Европа, опишувајќи ги како лажни, додека Жељко Митровиќ не се осврна директно на тврдењата содржани во барањето за санкции.
Ниту компаниите ниту бизнисмените досега не биле предмет на меѓународни санкции, освено Митровиќ кој беше ставен под американски санкции поради неговите врски со режимот на поранешниот српски претседател Слободан Милошевиќ.
Српската напредна партија на Вучиќ не одговори на барањето на РСЕ за коментар.
„Повеќе корумпирани договори“
Вонредните парламентарни избори се сметаат за најнеизвесни досега за Вучиќ, кој се обидува да се врати како премиер откако поднесе оставка од претседателската функција на 27 септември. Имајќи отслужено два претседателски мандата, тој уставно е спречен да бара трет. Вучиќ, кој претходно беше премиер од 2014 до 2017 година, и неговата Српска напредна партија доминираат во српската политика во изминатите 14 години.
Како одговор на прашање од РСЕ, Стејт департментот на САД изјави дека не ја коментира својата кореспонденција со Конгресот или своите акции во специфични случаи поради доверливоста на визните досиеја.
„Администрацијата на Трамп ја штити нашата нација и нашите граѓани преку почитување на највисоките стандарди за национална безбедност и јавна безбедност преку нашиот визен процес“, се вели во одговорот.
Соединетите Држави можат да воведат санкции за земји, компании, организации или поединци за кои ќе утврдат дека претставуваат закана за нивната национална безбедност, надворешна политика или економија. Таквите мерки се надворешнополитичка алатка и не значат нужно дека тие што се таргетирани се осудени за кривично дело.
Во барањето за санкции се тврди дека Иван Бошњак и Стојан Вујко од компанијата „Милениум тим“ добиле „повеќе корумпирани државни и кинески договори кои гарантираат дека западниот бизнис, вклучително и американскиот бизнис, е оттурнат од земјата во корист на кротизмот (клиентелизмот)“.
Во писмото се наведува и дека „Алта банка“ била „вклучена во страната за перење пари во бизнисот, додека телевизијата Пинк го конструира медиумот и слушжи како пропаганден извор“.
„Клептократски режим“
Вилсон го обвини Вучиќ дека го исцрпил владеењето на правото и се обидува да ја демонтира демократската конкуренција во Србија.
„Тој даде многу ветувања кон Соединетите Држави и не исполни ниту едно од нив. Наместо тоа, неговиот клептократски режим покани руско и кинеско влијание“, се вели во писмото.
Вилсон го повика Рубио да ги преземе предложените мерки за „да се осигура дека режимот на Вучиќ нема да ги украде изборите“. Американската Хелсиншка комисија, со која копретседава Вилсон, е независно тело на американската влада што ја следи усогласеноста со меѓународните безбедносни и човекови права.
Според нејзината веб-страница, таа ја промовира безбедноста преку унапредување на човековите права, демократијата и економската, еколошката и воената соработка во 57-те земји учеснички на Организацијата за безбедност и соработка во Европа (ОБСЕ).
„Загрижувачки знаци“
Одделно, неколку дена пред парламентарните избори, бипартиска група американски сенатори побара од српските власти да обезбедат рамноправни услови за сите учесници, велејќи дека забележале „загрижувачки знаци“ пред гласањето. Тие изјавија дека „извештаите за незаконско прислушување на опозициските членови и обидите за дискредитација и поткопување на мисиите за набљудување на изборите се длабоко загрижувачки“.
Во изјава за РСЕ, „Алта банка“ категорично ги отфрли обвинувањата дека таа, „Алта група“ (Alta Group) или Давор Мацура биле вмешани во перење пари, корупција, злоупотреба на јавни ресурси или изборно мешање.
„Ниту еден надлежен орган во која било јурисдикција нема донесено каков било наод или одлука од типот што се тврди против Алта банка, Алта пеј група (Alta Pay Group) или г. Мацура“, изјави портпаролот на банката.
Тие посочија дека Мацура не е политичар, туку приватен претприемач чии бизнис интереси опфаќаат банкарство, платежни услуги и други сектори. Додадоа дека „Алта банка“ работи под надзор на Народната банка на Србија и применува највисоки стандарди за контрола против перење пари и регулаторна усогласеност.
„Ефективноста на овие контроли и системи за усогласеност е потврдена повеќе пати преку внатрешни и надворешни ревизии“, рече портпаролот.
Банката додаде дека нема забележано докази дека барањето за санкции било поднесено до Стејт департментот на САД и дека ќе побара појаснување од надлежните органи. Во меѓувреме, „Милениум тим“ соопшти дека работи „транспарентно и во согласност со законот“.
„Ние не ги коментираме неточните и неосновани тврдења. Доколку тие бидат објавени, ќе ги заштитиме нашите права со користење на правните лекови што ни стојат на располагање“, порачаа од компанијата.
Жељко Митровиќ, сопственик на „Пинк медија група“ (Pink Media Group), на барањето за коментар од RFE/RL одговори со испраќање линк од својата објава на Инстаграм од 2 јули, во која и честиташе на Соединетите Држави пред празникот Денот на независноста.
„Лично сум многу среќен што Србија и Америка влегоа во нова ера на брз развој на позитивни и пријателски односи“, напиша тој.
Митровиќ се осврна и на „краткиот застој во односите“ меѓу Србија и САД во доцните 1990-ти, опишувајќи ја таа ера како одбележана со „неразбирања и недостаток на меѓусебно разбирање“. Во тој период, Митровиќ беше ставен на американската листа на санкции поради неговите врски со владата на Милошевиќ и активностите за кои се сметаше дека ја поддржуваат.
Санкциите вклучуваа забрана за влез во Соединетите Држави, како и забрана за деловни и финансиски трансакции со американски компании и поединци. Во тоа време, тој беше санкциониран и од Европската Унија.
Милошевиќ, поранешниот претседател на Србија и Сојузна Република Југославија, почина во притвор во Меѓународниот кривичен суд за поранешна Југославија додека му се судеше за обвиненија за воени злосторства. Србија се соочува со зголемен надзор од членовите на американскиот Конгрес во последните месеци.
Во август, Вилсон и демократот Бил Китинг поднесоа закон во Претставничкиот дом со кој се предлагаат мерки против Србија поради демократското NA-задебелување [назадување] и нејзините врски со Русија и Кина. Бипартиски закон за Србија последователно беше поднесен во Сенатот од републиканецот Чак Грасли и демократот Ричард Блументал.
Покрај визните и финансиските санкции против српските функционери, предлозите повикуваат на суспендирање на Стратешкиот дијалог меѓу САД и Србија – рамка за соработка на високо ниво – или нејзино продолжување под одредени услови. Српските власти не ги коментираа овие законски предлози. Соединетите Држави и Србија го започнаа дијалогот кон средината на јули за да ја зајакнат соработката за прашања меѓу кои се безбедноста, енергетиката и трговијата.
Како дел од иницијативата, двете земји потпишаа меморандум за разбирање за енергетската инфраструктура и регионалната енергетска безбедност.
