Над 100.000 луѓе во Македонија работат без формално регулиран работен однос, на работно место во во нерегистрирани бизниси или како неплатени семејни работници. Најголем дел од нив се ангажирани во земјоделството, покажуваат најновите податоци на Државниот завод за статистика (ДЗС). Овој вид на вработување, според ДЗС, во статистиките се евидентира како неформално вработување, а работниците како неформално вработени.
Вкупно 101.022 лица се водат како неформално вработени, што е зголемување од 7,2 отсто во однос на претходниот квартал. Најголем дел од нив работат во земјоделството, шумарството и рибарството, каде се евидентирани 51.487 лица. Оваа бројка покажува дека тоа е 51 отсто од сите неформално вработени во земјава.
Работат, но колку е сигурна нивната работа?
Стапката на невработеност открива само еден дел од состојбата на пазарот на труд. Неформално ангажираните веќе се вклучени во вкупниот број вработени, па нивната работа статистички се брои како вработеност. Оттука, намалувањето на невработеноста само по себе не покажува дали граѓаните добиваат посигурни работни места и формално регулиран работен однос.
Неформално вработените се побројни од невработените за околу 11.000 лица. Оваа споредба покажува дека предизвикот не е само да се обезбеди работа за оние што ја бараат, туку и да се формализира работата на луѓето кои веќе се ангажирани. Сепак, двете групи не треба да се собираат и да се претставуваат како вкупна невработеност.
Значителен удел има и градежништвото, каде се концентрирани дополнителни 17,2 отсто од неформално вработените. Според ДЗС, сезонските активности во земјоделството и градежништвото имаат големо влијание врз движењето на неформалната вработеност.
Сезоната ја зголемува работата, но и неформалноста
Земјоделството и градежништвото заедно опфаќаат околу две третини од неформално вработените. Таквата концентрација покажува каде е најизразен проблемот, но бара внимателно читање на кварталниот раст. Зголемената потреба од работници во сезоната може да го подигне бројот на ангажирани лица без тоа да значи отворање трајни и формални работни места.
Притоа, растот на неформалната вработеност од 7,2 отсто и растот на вкупната вработеност од еден отсто се однесуваат на различни споредбени периоди: првиот е во однос на претходниот квартал, а вториот во однос на истиот квартал лани. Затоа од овие проценти не може да се заклучи дека неформалната вработеност расте седум пати побрзо, ниту дека целиот пораст на вработеноста произлегува од неформална работа.
Стапка на невработеност од 11,3 отсто
Во Македонија, во анализираниот квартал, биле вработени вкупно 708.698 лица, додека 90.020 биле невработени. Тоа ја поставува стапката на невработеност на 11,3 отсто. Вкупното активно население броело 798.718 лица. Станува збор за луѓето кои се вработени или активно бараат работа. Стапката на активност изнесувала 52,5 отсто, а стапката на вработеност 46,6 отсто.
Ако бројот на неформално вработени се спореди со вкупниот број вработени, произлегува дека тие сочинуваат околу 14,3 отсто. Практично, приближно секој седми вработен во земјава спаѓа во категоријата неформално вработени, покажува анализата на ДЗС.
Жените со помал удел меѓу вработените
Податоците покажуваат и разлика меѓу мажите и жените на пазарот на труд. Од вкупниот број вработени, 57,7 отсто се мажи, а 42,3 отсто се жени. Кај невработените, 63,6 отсто се мажи, а 36,4 отсто се жени.
Во споредба со истиот период минатата година, бројот на вработени е зголемен за еден отсто, активното население за 0,8 отсто, а бројот на невработени е намален за 1,5 отсто.
Помалиот удел на жените меѓу вработените треба да се разгледува и низ „сопките во системот“ кои го оневозможуваат нивно вклучување на пазарот на труд. Меѓународната организација на трудот, во оценките за Македонија, ги посочува дискриминацијата при вработување, недостигот од мерки за усогласување на работните и семејните обврски, како и недостапните или скапи услуги за грижа за деца.
Овие пречки можат да ги задржат жените надвор од пазарот на труд, при што тие не се водат како невработени ако не бараат активно работа, иако немаат платено работно место. Затоа помалиот број жени меѓу невработените сам по себе не значи дека тие полесно се вработуваат.
Под неформална вработеност се опфаќаат повеќе облици на работа, меѓу кои работа без формално регулиран работен однос, работа во нерегистрирани бизниси, како и одредени категории неплатени семејни работници.
За поцелосна оценка недостига одговорот колку од неформално вработените преминуваат во формален работен однос и колку остануваат во оваа категорија со години. Еден квартал ја покажува големината и структурата на проблемот, но не и неговото траење. Токму следењето на тие премини би покажало дали подобрувањето на статистиката значи и поголема сигурност за работниците.
