Денеска во САД се одржуваат меѓуизбори (избори на средината на претседателскиот мандат), на кои гласачите избираат нов состав на Конгресот, а исходот може значително да ги одреди рамките и можностите за спроведување на политиките во преостанатиот дел од претседателствувањето на Доналд Трамп.
Изборите ќе одлучат дали републиканците на Трамп ќе ја задржат контролата врз двата дома на Конгресот или опозициските демократи ќе успеат да преземат мнозинство во најмалку еден од нив.
Американскиот Конгрес се состои од два дома – Претставничкиот дом и Сенатот. Изборите за Конгресот се одржуваат на секои две години, а оние што се одржуваат на средината од четиригодишниот претседателски мандат се нарекуваат меѓуизбори (избори на средината на мандатот).
Една од главните задачи на Конгресот е донесувањето федерални закони, кои важат на целата територија на САД. Од изборните резултати ќе зависи која политичка партија – републиканците или опозициските демократи – ќе ја контролира законодавната власт и колку лесно претседателот ќе може да ги спроведува своите планови.
Резултатите воедно се сметаат и за показател за тоа колку граѓаните се задоволни од работата на претседателот во првите две години од неговиот втор мандат.
На изборите се избираат сите 435 членови на Претставничкиот дом, долниот дом на Конгресот, чиј мандат трае две години и каде што најчесто се предлагаат и разгледуваат законите. Истовремено, се гласа и за 35 од вкупно 100 места во Сенатот, горниот дом на Конгресот.
Сенаторите имаат шестгодишен мандат, а меѓу нивните надлежности е да ги одобруваат или отфрлаат предлог-законите што претходно ги усвоил Претставничкиот дом.
Истиот ден, гласачите во голем дел од САД ќе избираат и претставници на властите на сојузните држави.
Главни теми во кампањата: Економија, имиграција и вештачка интелигенција
Економијата е една од главните теми што ги загрижуваат гласачите, особено поради високите трошоци за гориво, храна, домување и здравствена заштита. Инфлацијата и натаму е над нивото што го постави американската централна банка – Федералните резерви (Фед), а врз неа делумно влијае и војната што САД и Израел ја започнаа со Иран во февруари.
Демократите тврдат дека и програмата на Трамп за воведување царини врз увозот дополнително придонесла за зголемување на цените за американските граѓани.
Имиграцијата е уште едно важно изборно прашање. Републиканците сметаат дека Трамп исполнил едно од главните ветувања од кампањата во 2024 година, преку заострување на контролата на границата и започнување широка, често оспорувана акција против нелегалната имиграција.
Во последните недели сè поголемо внимание привлекуваат и дебатите околу вештачката интелигенција. Високи претставници на двете партии се согласуваат дека е потребно нејзино регулирање, со што се спротивставуваат на Трамп, кој ја отфрла идејата за донесување закони со кои би се контролирал развојот на оваа технологија.
Анкетите предвидуваат пораз на Републиканците на Трамп
Конгресот е една од трите гранки на американската власт, заедно со претседателската и судската власт, па контролата врз него е од суштинско значење за обликувањето на законите. Во моментов и Претставничкиот дом и Сенатот се под контрола на Републиканската партија, но нејзиното мнозинство е тесно.
Републиканците имаат 218 места во Претставничкиот дом, што е минималниот број потребен за контрола, како и еден независен претставник кој гласа со нив. Во Сенатот републиканците имаат 53 места.
Демократите треба да освојат најмалку 51 место за да ја преземат контролата врз горниот дом, со што би го надминале евентуалното изедначување на гласовите од 50 наспроти 50, кога одлучувачкиот глас го има потпретседателот на САД.
Доколку демократите успеат да ја преземат контролата врз најмалку еден од двата дома, ќе добијат можност да предлагаат и да ги ставаат на дневен ред сопствените законски решенија.
Во минатото, гласачите често ја казнуваа партијата на претседателот на изборите на средината на мандатот.
Според неодамнешните анкети, поддршката за Трамп е на ниско ниво – тој го започна вториот мандат со поддршка малку над 50 отсто, според платформата за следење анкети „Силвер Булетин“, но на почетокот на октомври таа падна на околу 37 отсто, додека 61 отсто од анкетираните изразиле неодобрување за неговата работа.
Доколку демократите преземат еден од домовите, на Трамп ќе му биде потешко да обезбеди усвојување на законите.
Опозицијата би добила можност и преку конгресните комисии да истражува различни аспекти од претседателствувањето, вклучувајќи ги обвинувањата за корупција, изградбата на новата балска сала во Белата куќа и тактиките на Службата за имиграција и царинска контрола (ICE).
Во Демократската партија се води дебата и за можноста за покренување постапка за отповикување (импичмент) на Трамп. Доколку републиканците ја задржат контролата, Трамп ќе може непречено да ја продолжи својата агенда.
Иако името на претседателот не се наоѓа на гласачкото ливче, Трамп ги повика републиканците да гласаат за неговата партија како потврда за досегашната работа. Трамп нема право повторно да се кандидира за трет мандат, па по овие избори се очекува брзо да започнат шпекулациите и трката за претседателските избори во 2028 година.
Резултатите нема да бидат објавени истовремено во целата земја бидејќи избирачките места се затвораат во различно време по сојузни држави. Првите резултати се очекуваат по затворањето на избирачките места на источниот брег, додека на запад гласањето сè уште ќе трае.
За јавноста во Европа, првите резултати ќе пристигнат во текот на ноќта меѓу вторник и среда.
