Трагедијата во Богданци повторно ја соголи суровата реалност на македонскиот правосуден и безбедносен систем, а тоа е дека нашите институции не спречуваат злосторства, тие само ги архивираат. Во земја каде што секоја институција има уредно пополнета фиока со пријави, протоколи и фалби за „преземени мерки“, на крајот пак броиме мртви тела. И додека јавноста со право е згрозена, одговорите што ги добиваме од надлежните се секогаш исти, бирократски, ладни и дефанзивни.
Основното јавно обвинителство, по својата уставна дефиниција, е реактивно тело. Нивната задача е да го гонат криминалот откако тој ќе се случи. Но, криењето зад дефиницијата за „надлежност“ во случаи на семејно и родово базирано насилство станува соучесништво во молкот.
Кривичниот законик не е напишан за да биде само упатство за обдукција и ценовник за затворски казни, неговата примарна општествена функција мора да биде превенцијата и заштитата на човечкиот живот. Кога системот дозволува пријавен насилник, со судска забрана за приближување и кривична пријава за загрозување на сигурноста, непречено да стигне до својата жртва, тогаш тој систем е клинички мртов.
Проблемот не е во недостигот на закони. Македонија ги има Истанбулската конвенција, Законот за превенција и заштита од семејно насилство и низа измени во Кривичниот законик кои на хартија изгледаат европски.
Проблемот е во синџирот на одговорност кој е во постојан прекин.
Полицијата ја префрла топката кај Центрите за социјална работа, социјалните работници чекаат одлука од Судот, Судот изрекува мерки кои никој не ги контролира на терен, а Обвинителството чека комплетни докази за да отвори предмет. Во тој бирократски пинг-понг, жртвата останува сама, заглавена во чистилиштето помеѓу институционалната мрзливост и бруталноста на насилникот.
Забраната за приближување во Македонија стана обично парче хартија кое нема никаква тежина на терен.
Како е можно лице против кое МВР поднело пријава на 16 октомври, а судот му изрекол мерки за заштита, да има физички пристап до 17-годишно девојче? Каде беше полицискиот надзор?
Зошто Обвинителството веднаш не побара мерка притвор по пријавата за загрозување на сигурноста, со оглед на историјата на насилство? Тоа се прашањата кои ја дефинираат разликата помеѓу превенцијата и обичната статистика.
Време е Обвинителството и сите поврзани институции да престанат да се однесуваат како нотари на трагедиите. Наместо да чекаат насилството да ескалира до точка од која нема враќање за да си ја „завршат работата“, тие мора да почнат да ги користат законските механизми како штит, а не како последователен алат за казна.
Се додека одговорноста се префрла како жежок компир од едно до друго биро, Кривичниот законик во Македонија нема да биде гарант за правдата, туку само уште еден некролог за згаснатите младости.
Ова е прашање коешто допре до суштината на долгогодишните дебати во јавноста за улогата, ефикасноста и проактивноста на правосудниот систем кај нас.
Помеѓу правната теорија и практиката во однос на превенцијата постојат клучни разлики:
Од правен аспект, Основното јавно обвинителство (ОЈО) по дефиниција е орган кој го гони криминалот откако тој ќе се случи. Нивната примарна уставна улога е реактивна, да соберат докази, да покренат обвинение и да го застапуваат пред судот за да се казни сторителот.
Каде потфрла превенцијата? Кога станува збор за спречување на кривични дела како семејно насилство и загрозување на сигурноста, превентивната улога е поделена помеѓу повеќе институции. МВР (полицијата), Центрите за социјална работа и Судот (преку изрекување привремени мерки за заштита) се оние кои треба да дејствуваат превентивно за да го изолираат насилникот пред да настане трагедија.
Критиките во јавноста честопати се насочени токму кон тоа што целиот систем (вклучително и обвинителството кога добива претходни пријави) дејствува бавно, бирократски и изолирано. Помеѓу поднесувањето пријава во полиција и крајната пресуда, често поминуваат месеци во кои жртвата останува незаштитена, иако Кривичниот законик нуди механизми за притвор или итни мерки.
Поради ова, ваквите трагични случаи во Македонија редовно го отвораат прашањето за потребата од итни реформи, подобра координација меѓу полицијата, социјалните служби и обвинителството, како и за поригорозно спроведување на механизмите за превенција.
