Загрижените Израелци во средата ги следеа изборните резултати кои беа при крај, со оглед на тоа што не се појави јасен победник и пред премиерот Бенјамин Нетанјаху и низата опозициски партии кои се обидуваат да го симнат од власт можеби стојат недели преговори, пишува новинската агенција Асошиетет прес во нејзината анализа
Арапските партии остварија историски резултат, но не е јасно дали другите противници на владата на десниот центар/крајната десница на Нетанјаху ќе формираат коалиција со нив за да обезбедат мнозинство пратенички места во парламентот. Прашањата поврзани со Палестинците и нивните потомци остануваат исклучително чувствителни во Израел.
Нетанјаху се обидува да остане премиер со најдолг стаж во земјата. Во пркосните коментари по гласањето, кои покажаа дека неговата партија Ликуд губи поддршка во споредба со изборите во 2022 година, тој ја отфрли идејата за партнерство со арапските партии како предавство.
Во средата, Нетанјаху предупреди на „опасна влада“ која би можела да ги вклучи нив. Тој нема да соработува со арапските партии, чии избирачи сочинуваат 20% од населението во Израел, а тие исто така ја отфрлија секоја можност за партнерство со него.
Неговите главни ривали, центристичкиот поранешен началник на Генералштабот Гади Ајзенкот, ја остави отворена вратата за партнерство со арапските партии под одредени услови, меѓу кои се нивното признавање на Израел како еврејска држава и на Хамас како екстремистичка група.
Се уште не е јасно дали некои од веројатните партнери на Ајзенкот, кои веќе ја исклучија таквата соработка, ќе го сменат мислењето за да го отстранат Нетанјаху од власт.
Израелските гласачи избираат партии, а не поединци. Со преброени 85% од гласовите, партијата Ликуд на Нетанјаху има 20,8%, а партијата Јашар („Право“) на Ајзенкот има 16,1%. Арапските партии освоија 14,9%.
Провизорните резултати покажаа дека ниту коалицискиот блок на Нетанјаху, ниту оној на Ајзенкот нема да го достигаат потребниот број од 61 пратеничко место за мнозинство во 120-члениот парламент, Кнесетот. Локалните медиуми проектираа 53 места за Ликуд и сојузниците, 48 за Јашар и сојузниците, и 19 за арапските партии.
Нетанјаху се соочува со неуспех, но не и со целосен пораз
Броењето на гласачките ливчиња од дијаспората ќе трае до четврток вечер, изјави Елад Навех, менаџер за контрола во Централната изборна комисија. Проценките се дека има околу половина милион такви гласови од воени лица и дипломати. Израелскиот закон бара официјалните резултати да бидат потврдени до 4 ноември.
Бројот на излезени гласачи беше речиси 78%, што е највисоко ниво од 1999 година наваму.
Гласањето ја одрази загриженоста поради сојузот на Нетанјаху со крајната десница и гневот во нацијата заморена од војна поради воените ослободувања од регрутација за значајниот дел од ултраортодоксното еврејско население. Уделот на гласови за партијата Ликуд падна од 23,4% во 2022 година. Сепак, резултатите сугерираат дека опозицијата не успеа целосно да го искористи гневот предизвикан од нападот предводен од Хамас на 7 октомври 2023 година за дефинитивно да го потисне од власта, се вели во анализата на АП.
Еден од сојузниците од крајната десница кој ја губи поддршката е министерот за национална безбедност Итамар Бен-Гвир. За многу Израелци, тој го претставуваше најлошиот облик на владата на Нетанјаху, отворено пркосејќи им на палестинските затвореници и тврдејќи дека многумина во Газа се „воопшто не се луѓе“.
Процесот на броење гласови сугерираше дека Ликуд ќе остане најголема партија и најверојатно ќе биде повикана од израелскиот претседател Исак Херцог да формира влада. Сепак, претседателот не е во обврска да му ја довери власта токму на лидерот на партијата со најмногу освоени места.
„Мораме да сториме се што е можно, особено по вчерашниот ден, за да избегнеме нов круг избори“, изјави Херцог во средата.
Најочигледниот пат до парламентарно мнозинство би вклучувал Ајзенкот да стапи во партнерство со арапските партии (кои имаат 14,9% од преброените гласови), но тоа е политички голем предизвик.
Ако никој не успее да состави мнозинска коалиција, нови избори би можеле да се одржат кон почетокот на следната година. Израел одржа пет избори во периодот помеѓу април 2019 и ноември 2022 година поради слична пат-состојба. Неизвесно е дали илјадници Израелци кои живеат во странство повторно би долетале дома за да гласаат, и дали арапските гласачи повторно масовно би излегле на гласачките места.
Можни се и малцински влади, но тие би морале да се потпрат на соработка од партии надвор од владата за да донесуваат закони.
Арапските партии би можеле да го држат клучот
Соочени со силниот изборен резултат на арапските партии, Израелците покренаа нова дебата за националниот идентитет.
„Немаме иднина тука ако не престанеме да се плашиме“, изјави Јаир Голан, чија партија Демократи се залага за вклучување на арапските партии во коалиција. „Веќе не смееме да ја прифаќаме расистичката поделба на Нетанјаху меѓу еврејските и арапските гласови.“
Арапските граѓани на Израел се потомци на Палестинците кои останале во државата по њезиното создавање во 1948 година. Тие често се соочуваат со дискриминација и со сомнение поради нивната солидарност со палестинската кауза. Сомнежот се зголеми по 7 октомври, иако меѓу загинатите и киднаперите беа и арапски граѓани.
Атмосферата во седиштето на Обединетата арапска листа (единствената арапска партија што кратко учествувала во владина коалиција во 2021 година) преку ноќ беше радосна.
„Ние сме тука, не сме на маргините“, изјави лидерот на партијата Мансур Абас.
За некои Израелци ова беше необична, па дури и непријатна перспектива.
„Малку по малку доаѓаме до ситуација во која мораме да се соочиме со реалноста“, вели Хана Дукан, гласачка од Тел Авив. „Не гледам можност да се формира влада без Арапите.“
Други беа со надеж. „Ова би ја отворило вратата за поправање на нашето општество“ истовремено зачувувајќи го Израел како национален дом на еврејскиот народ, изјави Ети Висоцки-Коен во Тел Авив.
А во Назарет, еден од најголемите арапски градови во Израел, Авни Зоаби му се заблагодари на Бога за можното враќање кон рационалноста во земја каде што екстремната реторика е во пораст. „Арапскиот јазик стана како да е кривично дело“, рече Зоаби.
Ставовите кон Нетанјаху ќе ги обликуваат претстојните денови
Поддржувачите на Нетанјаху веруваат дека тој ја штити безбедноста и еврејскиот идентитет на Израел наспроти меѓународниот притисок и либералните елити дома.
„Претпочитам (Нетанјаху) да ја состави коалицијата“, вели Ран Коен, жител на Ерусалим. „Тој е единствениот кој знае како правилно да ја врши работата и како да зборува со светот.“
Критичарите пак велат дека Нетанјаху, кој се соочува со судење за корупција во тек, ја одолговлекувал војната во Газа и кризата со заложниците од политички причини. Тие го обвинуваат дека го поткопува независното судство во Израел и дека неговата влада им дозволува на ултраортодоксните верници да ја избегнуваат воената регрутација.
Третманот на Палестинците во Газа и зголеменото насилство од доселениците на окупираниот Западен Брег предизвикаа светско огорчување, ги затегнаа врските со најблиските сојузници на Израел и придонесоа за пораст на антисемитизмот.
Ајзенкот од страна на неговите поддржувачи се смета за способен лидер со цврсти безбеднисни квалификации. Неговиот син загинал во Газа, а неговите симпатизери веруваат дека тој длабоко ја чувствува болката на земјата. Партиите што би соработувале со него ветија подобрување на меѓународната положба на Израел, напори за регрутирање на ултраортодоксните мажи и зајакнување на независноста на судството.
