Бугарија ќе одржи предвремени парламентарни избори – осми по ред од 2021 година – што ја прави една од најполитички нестабилните земји во Европската Унија во последните години. Новите избори ќе се одржат утре, 19 април, по уште еден неуспешен обид за формирање стабилна влада.
Што се случува?
Политичката криза во Бугарија трае со години. Од 2021 наваму, ниту една партија не успева да освои јасно мнозинство, што доведува до серија предвремени избори и краткотрајни влади.
Само во 2024 година, Бугарија одржа два парламентарни избори – во јуни и октомври – но и двата резултираа со расцепкан парламент и без стабилна коалиција.
Какви беа последните резултати?
На последните избори кои се одржаа во октомври 2024 година, победи централно-десничарската коалиција ГЕРБ, но со околу 25% од гласовите. Во парламентот влегоа дури осум партии, но ниту една комбинација не обезбеди стабилно мнозинство.
Ова значеше дека владата мораше да биде составена од повеќе партнери со различни интереси, што ја направи прилично нестабилна.
Кои партии водат во анкетите?
Според последните анкети на јавното мислење, ниту една партија нема реални шанси самостојно да освои мнозинство.
- Прогресивна Бугарија (коалиција околу Румен Радев) – има околу 30% поддршка
- ГЕРБ–СДС (на Бојко Борисов) – околу 18–21%
- „Продолжуваме со промената – Демократска Бугарија“ (ПП–ДБ) – околу 10–13%
- ДПС (Движење за права и слободи) – околу 7–10%
- „Възраждане“ (Преродба) – околу 5–7%
Помалите партии (БСП, ИТН, МЕЧ и други) се движат околу или под изборниот праг од 4 проценти.
Зошто пропадна владата?
Иако во 2025 беше формирана влада, таа се соочи со неколку проблеми: тесно мнозинство (владата зависеше од поддршка на повеќе партии), внатрешни поделби (особено околу улогата на контроверзни политичари) и судски спорови за изборите (Уставниот суд утврди неправилности и повторно броење на гласовите).
Дополнително, масовните протести во 2025 година доведоа до оставка на владата, под притисок од јавноста. Бугарскиот премиер Росен Жељазков и неговата влада поднесоа оставка на 11 декември.
Оваа одлука следуваше по неколку големи протести што започнаа како реакција на плановите за буџетот за 2026 година, а потоа се проширија во пошироко незадоволство од економските политики на владата и неуспехот да се сузбие корупцијата.
Меѓународната организација „Транспаренси Интернешнл“ ја рангира Бугарија, земја која го усвои еврото на 1 јануари, како втора најкорумпирана земја во Европската унија, веднаш по Унгарија.
Според Евростат, Бугарија е и најсиромашната земја во Унијата. Дополнително, земјата е и една од политички најнестабилните членки на ЕУ.
На 19 јануари годинава, оставка поднесе и претседателот Румен Радев.
Радев го обвини „злобниот модел на управување“ и олигархијата за фактот што „Бугарите престанаа да гласаат“, „не се потпираат на медиумите и правдата“ и за „преплавување на плоштадот“ во 2020 и 2025 година.
Аналитичарите и медиумите издвојуваат неколку главни причини за кризата во Бугарија. Тоа се политичката фрагментација, недоверба меѓу политичките актери, обвинувања за корупција и изборни нерегуларности, но и ниската излезност, која во јуни 2024 изнесуваше околу 34%.
Што значи ова за членството на Бугарија во ЕУ?
Политичката нестабилност има пошироки последици, а едни од нив се забавување на економскиот развој и реформите и намалено влијание на Бугарија во ЕУ.
Според меѓународни анализи, земјата има потреба од стабилна влада за да ги искористи европските фондови и да продолжи со реформите.
Што може да се очекува од изборите утре?
Осмите избори се уште еден обид да се излезе од политичкиот ќорсокак. Но, ако нема јасен победник или нов модел на коалиции, постои ризик кризата да продолжи.
