Ветеранот од Лабуристичката партија и популарен поранешен градоначалник на Голем Манчестер, Енди Бурнам, треба да стане следниот премиер на Велика Британија во понеделник, 20 јули формално преземајќи ја функцијата од Кир Стармер, кој објави оставка минатиот месец, пишува Асошиеитед Прес (АП).
Бурнам беше единствениот кандидат кој обезбеди доволно поддршка од своите колеги пратеници од Лабуристичката партија за да го замени Стармер како лидер на владејачката партија. Бидејќи лабуристите имаат мнозинство во владата, нивниот лидер станува и премиер на Велика Британија.
Бурнам доби поддршка од 349 од 401 пратеник на Лабуристичката партија и беше прогласен за лидер на Лабуристичката партија на специјална партиска конференција во петок. Сепак, тој официјално не стана премиер веднаш – тоа ќе се случува во понеделник, кога ќе се сретне со кралот Чарлс III во Бакингемската палата за да добие и формално зелено светло. Дотогаш, Стармер останува привремен премиер.
Зошто има промена на лидерот без општи избори?
Британската парламентарна демократија им овозможува на владејачките партии да ги менуваат лидерите на средина од мандатот, при што победникот станува премиер без потреба од општи избори. Премиерите можат да бидат заменети ако некој поднесе оставка од функцијата лидер на својата партија или е принуден да се повлече од предизвик за лидерство.
Следните национални избори не мора да се одржат до 2029 година, пет години од последните избори во 2024 година.
Стармер објави дека се повлекува од функцијата лидер на лабуристите на 22 јуни по едвај две години на власт, завршувајќи го мандатот обележан со низа политички грешки – особено неговата одлука да назначи човек со блиски врски со покојниот сексуален престапник Џефри Епштајн за амбасадор на Велика Британија во Соединетите Држави.
Тешките загуби што ги претрпеа лабуристите на локалните избори на средина од мандатот во мај ги натераа многу пратеници да побараат оставка од Стармер. И кога Енди Бурнам – фаворизиран од многумина во Лабуристите да ја води партијата и земјата – победи на специјални избори за место во Парламентот, Стармер попушти пред растечкиот притисок да се повлече.
Неговата оставка автоматски предизвика натпревар за лидерство на лабуристите. Според правилата на Лабуристичката партија, пратеникот може да го оспори лидерот ако има поддршка од една петтина од пратениците на партијата во Долниот дом. Немаше друг кандидат освен Бурнам, кој удобно го надмина тој праг.
Бурнам ќе биде седмиот премиер за една деценија
Не е невообичаено премиерите да дојдат на власт без широки избори според британскиот парламентарен систем.
Всушност, четири од шесте британски премиери во изминатата деценија ја презедоа највисоката функција со победа на внатрешните партиски лидерски натпревари за да ги заменат своите претходници, а не со гласање на јавноста.
Во 2010-тите, и Тереза Меј и Борис Џонсон станаа премиери откако победија на конзервативните лидерски трки кога нивните претходници поднесоа оставка на средина од мандатот.
Кога Џонсон објави дека се повлекува во 2022 година, конзервативците одржаа лидерски натпревар и членовите на партијата ја избраа Лиз Трас да го замени. А кога Трас се повлече, само 49 дена подоцна, таа беше заменета од Риши Сунак преку сличен процес.
Бурнам ќе стане седмиот премиер во турбулентната деценија во британската политика, обележана со брза смена на лидери кои, до одреден степен, не успеаја успешно да се справат со хаотичните последици од одлуката на Велика Британија да се раздели од Европската Унија.
Власта се менува во добро извежбан ритуал
По години менување на лидерството, низата традиционални настани вклучени во преносот на власта стана позната за многумина во Британија.
Во понеделник, Стармер ќе го каже својот проштален говор пред јавноста пред да оди во Бакингемската палата за да одржи краток состанок со кралот и формално да поднесе оставка.
Откако Стармер ќе замине, Бурнам ќе пристигне во палатата, каде што Чарлс формално ќе го замоли да формира влада. Приватната церемонија е позната како „Бакнување на рацете“, во согласност со историската традиција, иако всушност не се бакнуваат раце и мажите почесто се ракуваат.
Кога Бурнам ќе ја напушти палатата, тој ќе стане 59-то лице што ја извршува функцијата британски премиер. Потоа се вози во автомобил до својот официјален дом на „Даунинг стрит“ бр. 10, каде што се очекува да ја даде својата прва официјална изјава на функцијата.
