Глобалната енергетска криза, предизвикана од нарушувањата во снабдувањето со нафта и тензиите на Блискиот Исток, веќе почна да се чувствува и во авиосообраќајот. Според анализите на новинската агенција Ројтерс (Reuters), првите сигнали се јасни: авиокомпаниите ги зголемуваат трошоците, а патниците наскоро би плаќале повеќе за истите летови.
Горивото – клучен фактор
Авионското гориво претставува еден од најголемите трошоци за авиокомпаниите — често учествува и до 40 проценти од вкупните оперативни расходи. Кога неговата цена нагло расте, компаниите немаат многу избор, освен да ги зголемат цените на билетите, да воведат дополнителни такси или да го намалат бројот на летови.
Последните податоци покажуваат дека цената на авионското гориво значително пораснала во краток период, што создава силен притисок врз индустријата.
Првите ефекти веќе се видливи
Неколку големи авиокомпании веќе преземаат мерки. Како што јавува новинската агенција Ројтерс, дел од нив ги зголемуваат таксите за багаж или воведуваат дополнителни надоместоци поврзани со горивото.
Ова е индиректен начин да се избегне директно поскапување на билетите, иако за патниците, крајниот трошок сепак расте.
Во исто време, финансиските резултати на авиокомпаниите се под притисок, што дополнително ја зголемува веројатноста за поскапувања.
Помалку летови, повисоки цени
Покрај растот на трошоците, проблем претставува и намалената понуда. Поради скапото гориво, некои авиокомпании веќе ги намалуваат неисплатливите линии, ги оптимизираат рутите или пак откажуваат дел од летовите.
Ова според упатените е класична пазарна реакција: кога понудата се намалува, а побарувачката останува стабилна, цените растат.
Геополитиката ја усложнува ситуацијата
Кризата не е само економска, туку и геополитичка. Затворањето на одредени воздушни простори и пренасочувањето на летовите значи подолги рути и поголема потрошувачка на гориво.
Дополнително, закрепнувањето на глобалното снабдување со авионско гориво може да трае со месеци, дури и ако кризата се смири. Ова укажува дека ефектите нема да бидат краткотрајни.
Шефот на Меѓународната асоцијација за воздушен транспорт (IATA), Вили Волш, од организацијата што ги претставува глобалните авиокомпании, деновиве изјави дека дури и ако Иран повторно го отвори Ормускиот теснец, ќе бидат потребни месеци за да се обноват залихите со гориво за авиони по прекините во капацитетот на рафинериите на Блискиот Исток.
Цената на нафтата за кратко падна под 100 долари за барел откако американскиот претседател Доналд Трамп изјави дека се согласил на двонеделно примирје со Иран, условено од итно и безбедно повторно отворање на Ормускиот теснец, низ кој обично поминува околу една петтина од светската трговија со нафта.
„Доколку се отвори повторно и остане отворено, мислам дека сепак ќе бидат потребни месеци за да се врати на потребното ниво на снабдување со оглед на прекините во капацитетот за рафинирање на Блискиот Исток, што е клучен дел од глобалното снабдување со рафинирани производи, а не само гориво за авиони за други производи“, рече Волш.
Авиокомпаниите низ Азија ги намалуваат летовите, транспортираат дополнително гориво од домашните аеродроми и додаваат локации за полнење гориво, бидејќи конфликтот на Блискиот Исток ги намалува залихите на гориво за авиони.
Притисокот досега е најизразен на пазарите со пониски приходи и зависни од увоз, како Виетнам, Мјанмар и Пакистан, откако Кина и Тајланд го запреа извозот на авионско гориво, а Јужна Кореја го ограничи на нивото од минатата година.
Што значи ова за патниците?
Во краток рок, патниците најверојатно ќе се соочат со постепено зголемување на цените и повеќе „скриени“ трошоци.
Во текот на летната сезона, кога побарувачката традиционално расте, можно е билетите значително да поскапат, да се намали изборот на летови или да има повисоки цени за резервации во последен момент.
Има ли простор за стабилизација?
Постојат фактори што можат делумно да го ублажат растот на цените, како што е конкуренцијата меѓу нискобуџетните авиокомпании или евентуалната стабилизација на енергетскиот пазар.
Сепак, аналитичарите предупредуваат дека овие ефекти се ограничени и дека трендот на раст на цените е тешко да се избегне.
Енергетската криза веќе ја менува динамиката во авио-индустријата. Комбинацијата од скапо гориво, намалена понуда и геополитичка неизвесност создава услови во кои поскапувањето на авионските билети изгледа речиси неизбежно.
За патниците, тоа значи едно: планирањето на патувањата ќе бара поголемо внимание, но и поголем буџет.
