Од Србија, студентите пристигнаа во Бијелина со порака „За нашиот народ од оваа страна на Дрина“.
За студентите кои ги поминаа последните две години на протести и блокади низ цела Србија, доаѓањето во ентитетот на Босна и Херцеговина, Република Српска, претставува ново поле на политичка борба – барање гласови меѓу српските граѓани кои живеат во соседната БиХ, анализира Радио Слободна Европа (РСЕ).
Кампањата „Студентска листа“, која започна на 22 септември во овој град на североистокот на Босна и Херцеговина, се нарекува „Караван во Република Српска“.
Еден ден подоцна, тие за РСЕ изјавија дека им се обраќаат на сите граѓани на Србија кои имаат право да гласаат на парламентарните избори на 25 октомври, а не само на Србите.
Овој вид излегување во Република Српска не е вообичаен дел од кампањите на партиите од Србија.
Сепак, изборот на местото и јазикот што се користи за започнување на кампањата, како што предупредуваат соговорниците на РСЕ, би можеле да потсетуваат на политичкиот наратив што студентите го критикуваа претходно, вклучително и начинот на кој властите во Србија ги мобилизираа гласачите од Република Српска за време на претходните изборни кампањи.
Нема прецизни податоци за тоа колку граѓани на Босна и Херцеговина имаат и српско државјанство.
Се проценува дека има десетици илјади од нив, претежно од Република Српска, откако договорот меѓу Белград и Сараево во 2003 година овозможи двојно државјанство.
Што велат студентите?
Од Студентската листа за Радио Слободна Европа велат дека веќе две години комуницираат со луѓе од целиот свет, но дека ова е нивниот „прв директен контакт со луѓето во Република Српска“.
Тие одлучиле да го сторат тоа, бидејќи им пречи што јавноста создава слика дека гласачите од РС автоматски и без исклучок се за владејачката партија во Србија.
„Всушност, тие немаат можност директно да ги слушнат другите актери во изборниот процес. Затоа решивме да имаме директен контакт со нив и да им понудиме алтернатива“, изјавија тие за РСЕ.
Дали се обраќаат само на Србите? На ова прашање на РСЕ, од Студентската листа одговорија дека не создаваат поделби, туку се насочени кон „секое лице кое има право да гласа и да гласа во Србија“.
Студентските претставници се осврнаа и на организираниот транспорт на гласачи од Република Српска до Србија, што беше една од најконтроверзните теми во претходниот изборен циклус.
Тие сметаат дека ваквите практики се правно излишни и непотребни.
„Приливи воопшто не треба да се случуваат, од едноставна причина што според важечките закони, сите граѓани на Република Србија имаат право легално да се регистрираат за гласање надвор од самата Србија“, изјавија тие.
И на нивната рута низ Босна и Херцеговина ги избраа Бијелина, Брчко, Добој, Бањалука, Требиње, Вишеград, Братунац и Зворник.
На оваа мапа, која е оддалечена неколку километри од Братунац, нема Сребреница, што може да се поврзе со фактот дека Студентската листа сè уште не се дефинирала јасно за геноцидот во Сребреница.
„Ако студентите во БиХ го следат патот на Вучиќ, ќе биде тешко да се освојат нови гласачи“
Колумнистот Драган Бурсаќ за Радио Слободна Европа оценува дека студентската турнеја „одиме преку Дрина, кај нашиот народ“ би можела да наликува на политичкиот модел што го користи српскиот претседател Александар Вучиќ со години.
Ако навистина сакаат да придобијат поширок круг луѓе, смета тој, студентите не смеат да се ограничат на етнички рамки и да се обраќаат само на Срби – нивните пораки мора да комуницираат и со Бошњаците, Хрватите и сите други граѓани кои го поддржуваат студентското движење.
„Сакам да верувам дека за жал беше формулирано како „ќе одиме преку Дрина, па кај нашиот народ“. Бидејќи ако не е, во суштина, тоа е некаква кампања што ја водеше Вучиќ, каде што приближно Вучиќ ги испраќа своите луѓе кај Додик, Додик своите луѓе кај Вучиќ и таму ништо не се менува. Ако мислат да го победат Вучиќ со Вучиќ, неговото оружје, грешат“, вели Бурсаќ.
Политикологот Душко Радосављевиќ не го дели таквото толкување. Тој смета дека студентската кампања во Република Српска не може да се спореди со политичкиот модел што го користат властите во Србија и Република Српска со години.
„Република Српска со години се сметаше од страна на српската јавност како политичка забрана за Александар Вучиќ и неговите безбедни гласови. Затоа мислам дека е добро што студентите доаѓаат и нудат алтернатива на луѓето кои досега, во најголем дел, немаа можност да слушнат различни политички пораки“, изјави Радосављевиќ за Радио Слободна Европа.
Дали постојат законски пречки за водење кампања?
Аналитичарот и поранешен член на Централната изборна комисија на Босна и Херцеговина, Вехид Шехиќ, изјави дека нема законска пречка за студентите да водат кампања во Босна и Херцеговина, бидејќи жителите на Босна и Херцеговина со српско државјанство можат да гласаат на избори во таа земја.
„Она што е проблем за мене е тоа што преку некои решенија овозможивме поединецот да биде на две различни места во исто време. Можете да имате место на живеење и можете да имате и место на живеење“, рече Шехиќ.
Шехиќ ја отфрла проценката дека Република Српска го копира политичкиот ракопис на Александар Вучиќ.
„Вучиќ користи телевизија, користи некои други методи, а ова е далеку пофер, бидејќи тие ќе разговараат директно со луѓето, ќе се обидат да ги убедат, можеби, дека ако го искористат своето право на глас, ќе гласаат за студентскиот список“, рече Шехиќ.
Нема официјални реакции во БиХ за пристигнувањето на студентите
Досега никој од официјалните институции на БиХ не реагирал на студентскиот караван од Србија преку Босна и Херцеговина.
Владејачката структура во Република Српска, предводена од Сојузот на независни социјалдемократи (СНСД) на Милорад Додик, со години негува блиски политички врски со режимот на Александар Вучиќ. Сепак, поддршката за официјален Белград во овој ентитет не е резервирана само за владејачката коалиција – речиси целата опозиција во РС јавно застанува на страната на владата во Србија со години.
Спротивно на тоа, студентските протести од Србија имаа значително помала институционална поддршка во РС.
Што се избира на 25 октомври?
На 25 октомври, граѓаните на Србија ќе изберат нов состав на Народното собрание на Србија, кое има 250 пратеници.
Изборната листа „Студентска листа – Студентите победуваат“ номинираше листа за Народното собрание на Србија, што се првите избори на студентското движење по две години протести, блокади и политички барања упатени до властите во Белград.
Изборите во Србија ќе се одржат речиси две години по несреќата на железничката станица во Нови Сад, кога 16 лица загинаа при падот на настрешницата.
Оваа несреќа предизвика бран масовни антивладини протести што ги предводеа академици собрани во студентското движење повеќе од една година.
Тие бараа одговорност за несреќата, а потоа и предвремени избори.
