Од 26 играчи на фудбалската репрезентација на Босна и Херцеговина, 17 од нив се родени надвор од државата. Останатите пораснаа во воената и повоена, транзициска држава. Ова е составот на тимот кој ги крена на нозе навивачите ширум земјата, но и светот, каде живеат повеќе од два милиони Босанци и Херцеговци, пишува новинарката Уна Чилиќ од Радио Слободна Европа.
Фаворитите за освојување на фудбалскиот шампионат привлекуваат помалку внимание од навивачите на Босна и Херцеговина и репрезентацијата, која од самиот почеток се гледаше како аутсајдер.
Приказните за нив ги полнат светските медиуми, а истото го потенцира и селекторот Сергеј Барбарез, кој во интервју за германски Билд вели дека сега во осминафиналето против САД се во улога на „Давид против Голијат“. „Тоа секогаш ни служеше добро“, додаде тој.
Десетици илјади луѓе станаа жолто-сини во Сиетл за време на последниот натпревар против Катар, на кој репрезентацијата постигна историски успех и излезе од групната фаза на натпреварувањето за да се сретне со американскиот тим на 2 јули. Меѓу публиката на стадионот Лумен во Сиетл беше Ирма Баралија од Мостар со нејзиното семејство.
„Трибините се преполни со наши луѓе од целиот свет, а нивните животни приказни се материјал за врвни холивудски филмови“, изјави Баралија за РСЕ за искуството од гледањето на натпреварите на репрезентацијата во САД.
Иако таа денес живее со семејството во Сараево, нивните животи се врзани и за Америка, каде што отишол нејзиниот сопруг откако успеал да излезе од кампот Хелиодром кај Мостар.
„Првата ќерка ја добивме во Лос Анџелес, а таа ги направи првите чекори во Сиетл“, додава Баралија, која заедно со семејството извесно време поминала на западниот брег во САД.
Повеќе од 350.000 луѓе со потекло од БиХ живеат во САД. Некои од нив, како Есмир Бајрактаревиќ, денеска настапуваат за фудбалската репрезентација.
Дваесет и едногодишниот Бајрактаревиќ е роден во САД од родители по потекло од Сребреница кои изгубиле бројни членови на семејството во војната. Животот во егзил поради војната значел дека прво живееле во Швајцарија, а потоа во САД, каде што е роден Бајрактаревиќ во 2005 година.
„Роден сум во Америка, но секогаш се гледав себеси како Босанец“, вели Бајрактаревиќ во профилот на Меѓународната фудбалска федерација (ФИФА).
Тој не е единствениот. Големата дијаспора што ја има БиХ значи шарена репрезентација. Така, неколку играчи ги имаа своите први настапи за други земји како што се Шведска и Австрија, но на крајот се одлучија за својата земја на потекло.
Слични се судбините на бројни луѓе кои мораа да ја напуштат земјата поради војната, а потоа да се обидат, како што појасни Баралија, „да спојат два света“ како што направи нејзиниот сопруг, кој отвори компанија во БиХ пред десет години.
„Без оглед на тоа какви се нашите приказни и потекло, националниот тим и овие одлични момци нè обединија, нè зближија и ние сме благодарни за оваа радост што ни ја овозможија“, вели Баралија. „Многу добри работи ни се случија тука, а овој успех на националниот тим и развиорувањето на нашето знаме на најголемите американски стадиони, пеењето во дует со десетици илјади наши луѓе тука е врвот на сето тоа.“
„Ништо не е невозможно“
Земјата, која учествува на Светското првенство во фудбал само по втор пат, и нејзините навивачи ги освоија симпатиите на домаќинот, а има бројни пораки од Американци на социјалните мрежи кои сега „ја додаваат Босна и Херцеговина на списокот на земји што треба да се посетат“.
Ова претставување покажува дека ништо не е невозможно, објаснува психологот Вахида Џедовиќ.
„Како тие деца некако ни помогнаа да го оживееме тоа заедништво и да се поврземе на некој начин“, вели Џедовиќ, која нагласува дека денес луѓето се сè поосамени. „Всушност, овој фудбал и сè што се случува нè поврза и имаме организирани собири, организирано следење и како всушност сите сме како едно“.
Денес во Босна и Херцеговина, фудбалот се чини дека е многу повеќе од игра. Тоа е лепилото што ги поврзува луѓето, исчекувањето на тие 90 минути што носат радост, но и надежта за невиден успех што би можел да има позитивно влијание не само врз играчите и нивните идни ангажмани, туку и врз луѓето надвор од теренот. А емоциите се заразни, додава психологот Џедовиќ.
„Ако гледате фудбалски натпревари и целото навивање, таа еуфорија всушност се пренесува од една личност на друга. И дури и кога го гледаме стадионот во Лос Анџелес, сите луѓе што пеат „Мирисот на лилјаните се шири низ теренот“, тоа едноставно ни носи солза на око“, вели психологот, објаснувајќи дека ова може да биде колективно лекување.
Фудбалот стана начинот на кој „Босна ги претвора кошмарите во прекрасни соништа“, пишува Ед Вулиами, воен новинар кој беше првиот странски новинар на кого властите во Приједор му дозволија да влезе во логорот Трнопоље во 1992 година.
А дека фудбалот е многу повеќе од игра, понекогаш дури и спасение, сведочат и учесниците во колекцијата на Музејот на военото детство во Сараево, единствениот музеј во светот посветен исклучиво на документирање на искуствата на луѓето чии детства беа обележани со војна.
„Исечените налепници од албумите на Панини станаа импровизирани игралишта; мермерите и пластичните топки ги заменија вистинските топки; училишните чанти служеа како голови“, објаснува Ајнура Акбаш, раководител на истражувањето на Музејот, опишувајќи како децата, со генијалност и имагинација, се обидуваа да останат поврзани со спортот што го сакаа за време на војната.
„Овие предмети и спомени сведочат за начините на кои децата за време на војната активно создаваа простори за игра и споделуваа радост, но исто така ја зачуваа врската со остатокот од светот“, додава Акбаш.
Едно од децата што пораснале во Сараево под опсада е долгогодишниот капитен на репрезентацијата на БиХ, Един Џеко.
„Пораснав во војната. Одеднаш живеев во бајка. Ништо не е невозможно. Дури ни да се однесе Босна и Херцеговина на Светското првенство“, вели Џеко во писмо до децата од Сараево објавено пред првиот натпревар на БиХ на Светското првенство.
Според официјалните податоци, 1.601 дете било убиено за време на четиригодишната опсада на Сараево.
Денес, на 40 години, Џеки по втор пат учествува на Светското првенство. Покрај него, кој исто така одби покани од други земји, денес во репрезентацијата има момчиња кои ја избрале Босна и Херцеговина за свој тим и кои, според психологот Џедовиќ, можат да бидат идоли за младите.
„Босна и Херцеговина генерално немала никакви идоли, никакви луѓе, никакви херои со кои можеме да се идентификуваме долго време. И на секого му е потребно тоа. Ако се вратиме во праисторијата, во сите борби и ситуации имавме некои херои. Сега нашиот херој е репрезентацијата на Босна и Херцеговина, а потоа луѓето се идентификуваат со нив“, заклучува Џедовиќ.
Слична изјава претходно во подкастот на Радио Слободна Европа даде социологот Амер Осмиќ, кој верува дека националната фудбалска репрезентација донела чувство на можност во општеството и дека не станува збор само за спортски резултати.
„Ако го погледнеме од симболична перспектива, она што тие всушност го донеле е капитал што покажува дека успехот на некој начин не е резервиран само за некои други општества, некои други земји“, објасни Осмиќ.
Фактот дека младите луѓе во БиХ се во ситуација каде што им е потребна помош го покажува и фактот дека БиХ е земја со највисока стапка на невработеност кај младите, но и дека секој втор млад човек размислува да ја напушти БиХ, како што покажува претходна студија на Фондот за население на Обединетите нации.
Босна и Херцеговина ќе одигра историски натпревар против САД на 2 јули во Сан Франциско. Баралија и неговото семејство ќе ги бодрат од трибините, како што правеа и на претходните два.
„Не е важно каков е резултатот утре, важно е да играме со срце и херојство, и дефинитивно сме победници“, додава Баралија.
Претстојниот натпревар е „момент што оди подалеку од спортот“, рече федералниот министер за труд и социјална политика Аднан Делиќ, чие министерство им предложи на работодавците да го прилагодат работното време во четврток.
Се очекува рекордни 30 милиони гледачи да го гледаат натпреварот само на американските телевизиски канали.
