Унгарските фирми и бизнис магнати кои ги искористија врските со Виктор Орбан за да изградат широки империи се свртуваат кон помали проекти, бидејќи новата владејачка партија се обидува да го искорени наводниот кронизам.
Агенцијата Ројтерс разговараше со околу десетина поранешни функционери, компании и аналитичари кои рекоа дека милијардерите меѓу внатрешниот круг на Орбан ги преиспитуваат операциите под водство на новиот премиер Петер Маѓар, чија изборна победа во април го заврши 16-годишното владеење на Орбан. Некои фирми, велат аналитичарите без да именуваат конкретни компании, веројатно нема да преживеат во новата ера.
„Мораме и ќе се адаптираме“, изјави за Ројтерс Шандор Шир, основач и извршен директор на „Маркет Епито“, една од најголемите градежни компании во Унгарија.
Фирмата, поврзана со сојузникот на Орбан и магнат Иштван Гаранчи, генерирала една четвртина од своите приходи од јавни договори, вклучувајќи ги и фудбалските стадиони со висок профил.
„Се подготвуваме за промена каде што, наместо големи проекти, ќе имаме поголем обем на помали проекти, а изградбата на станови и инфраструктура ќе стане доминантна“, вели тој.
Стратешките промени го нагласуваат најголемото потресување во корпоративна Унгарија во последните децении, кое ги погодува цените на акциите на фирмите што се сметаат за поврзани со Орбан, а воедно создава поконкурентен пејзаж што би можел да ги зголеми инвестициите од странски компании.
Најмногу изложени на ризик, велат аналитичарите, се фирмите што се хранеа од јавните инфраструктурни набавки, но сега ќе се натпреваруваат со новодојденците за да добијат дел од владините средства.
„Градежните и патните фирми што беа дел од овие (…) мрежи ќе исчезнат за една или две години, бидејќи договорите ќе им одат на други компании“, рече Даниел Хегедус, заменик-директор на Берлинскиот институт за европска политика.
Градежната компанија Маркет Епито вели дека три децении успешно работење и финансиска сила не биле врзани за политички циклуси и дека нејзиното диверзифицирано портфолио ѝ дава стабилност.
Сојузниците на Орбан: Не се плашиме
За време на владеењето на Орбан, сојузниците се потпираа на преференцијален пристап до државна потрошувачка, јавни тендери и поволна регулатива за да стекнат и да растат компании низ целиот корпоративен пејзаж на Унгарија.
Анкета на ОЕЦД од 2024 година покажа дека Унгарија има висока стапка на постапки за јавни набавки со една понуда, при што Европската Унија утврдува реформи за подобрување на конкуренцијата на пазарот како дел од пошироките услови за ослободување на суспендирано финансирање од ЕУ.
Анкета на унгарскиот антикорупциски тинк-тенк CRCB, објавена непосредно пред априлските избори, го откри она што го нарече „јасен доказ за политичко фаворизирање“ во јавните набавки.
Новиот премиер Маѓар, кој го собори Орбан со убедлива победа, поднесе сеопфатен закон против корупција до парламентот во јуни, додека Будимпешта се обидува да ги исполни условите на ЕУ за потранспарентно користење на јавното финансирање.
Владата на Унгарија не одговори на барањата за коментар.
На 13 јули унгарскиот парламент одобри уставен амандман за соборување на претседателот Тамаш Суљок, кого Маѓар го нарекува „марионета“ на поранешниот премиер Орбан. Суљок рече дека тој немал политичка агенда.
Заминувањето на Орбан имаше значително влијание врз пазарот.
Политички експонираните компании како што се градежниот и енергетскиот конгломерат Opus Global, инвеститорот за недвижности Appeninn, телекомуникациската фирма 4iG и MBH Bank доживеаја остри падови на цените на акциите откако инвеститорите ги отстранија премиите за политичка контрола.
Тие се спротивставија на поширокиот раст на акциите во Будимпешта поттикнат од оптимизмот за она што инвеститорите се надеваат дека ќе биде пазарно поволна средина под водство на Маѓар, кој вети дека ќе ги преиспита договорите во области како градежништво, одбрана и медиуми.
„Дуна Асфалт“, чиј сопственик милијардер Ласло Сиј ја претвори скромната компанија во водечка фирма за изградба на патишта во Унгарија под владата предводена од Фидес на Орбан, изјави дека ќе го искористи своето искуство за да се натпреварува.
„Дури и пред 1990 година, Дуна Асфалт… се натпреваруваше на пазар доминиран од меѓународни играчи. Оваа средина ни е позната и не се плашиме од неа“, се вели во соопштението на компанијата како одговор на прашања од Ројтерс.
Некои од компаниите ќе исчезнат
Како дел од иницијативата за преиспитување на обврските за трошење под Орбан, владата на Маџар изјави дека ќе го суспендира продолжувањето на делот од автопатот во јужна Унгарија и ја повика Дуна Асфалт да ги врати средствата што ги доби пред изборите за проектот.
Дуна Асфалт не одговори на е-поштата со која се бара дополнителен коментар за договорот за автопатот.
Во е-пошта, 4iG ги отфрли сугестиите дека има корист од фаворизирање. MBH, втората банка број 1 во Унгарија, соопшти дека нејзиното работење е строго во согласност со унгарските и законите за јавни набавки на ЕУ.
Opus Global и Appeninn не одговорија на барањата на Ројтерс за коментар.
Потранспарентните тендери би можеле да создадат повеќе простор на пазарот за меѓународни компании,истиснувајќи некои фирми поврзани со Орбан, вели Орсолја Рацова, аналитичарка во Eurasia Group.
„Очекувам некои големи промени и мислам дека некои од овие компании ќе исчезнат“, убедена е таа.
